پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١١ - مواضع و ديدگاههاي موافقين و مخالفين در خصوص پيوستن ايران بهWTO - رحمانی مسعود
مواضع و ديدگاههاي موافقين و مخالفين در خصوص پيوستن ايران بهWTO
رحمانی مسعود
مقدمه:
از چند سال پيش كه بحث عضويت ايران در سازمان تجارت جهاني (WTO)پديد آمد، اين مسئله همواره مورد مناقشهي موافقين و مخالفين آن در كشورمان بوده است، گروهي تداوم حيات اقتصاد كشور و لازمهي رشد و توسعهي آن را در گرو پيوستن به اين سازمان، و گروهي ديگر نيز عضويت در اين سازمان را مساوي با مرگ و نابودي اقتصاد و توليد داخلي به حساب ميآورند. اما رفته رفته و پس از آن كه شمار بيشتري از كشورها به عضويت اين سازمان در آمدند و مسئله جهاني سازي اقتصاد جديتر شد، تعديلاتي در مواضع افراد و گروههاي مختلف پديد آمده است، افرادي كه تا پيش از اين مخالف كامل عضويت ايران در اين سازمان بودند هم اكنون معتقدند، اين كار تنها بايد پس از اصلاح ساختار اقتصادي كشور و انجام برنامه ريزي منسجم در جهت حمايت از توليدات داخلي كشور انجام پذيرد. به لحاظ آنكه دولت متولي انجام كار كارشناسي در خصوص پيوستن به اين سازمان و انجام مقدمات لازم در اين خصوص ميباشد، اما آگاهي از نقطه نظرات و دغدغههاي مسئولين دولتي و نيز برخي كارشناسان سياسي و اقتصادي در اين جهت با اهميت ميباشد. در گزارش ذيل كه به صورت پروژه تحقيقاتي، توسط موسسهي پژوهشي ابن سينا تهيه گرديده و در اختيار ما قرار گرفته است، نقطه نظرات چند تن از وزرا و نيز صاحب نظران در اين خصوص درج گرديده است، بديهي است نشريه آمادگي كامل دارد تا نظرات كارشناسي خوانندگان محترم را در خصوص عضويت ايران در WTO را درج و تحليل نمايد.
دكتر محمد جواد لاريجاني صاحب نظر در مسايل سياسي و نماينده ادوار چهارم و پنجم مجلس در اين خصوص ميگويد: مسئلهي عضويت ايران در اين سازمان بخشي از نسبت ما با روند جهاني شدن است. آنچه كه در حال حاضر وجود دارد و به عنوان يك فاجعه بزرگ محسوب ميشود اين است كه مسئولين عاليرتبهي سياسي ما هيچگونه تلقي و تصوير درستي از اقتصاد ندارند، در واقع ما نفتي استخراج ميكنيم كه قيمت آن چندان در دست ما نيست و با اين نفت جنس خارجي را وارد و مصرف ميكنيم.
ايشان ميافزايند: فقط با توليد و كسب موقعيت جهاني در صادرات است كه ميتوانيم به نقطهي مطلوبي در اقتصاد برسيم. ما بايد قادر به توليد و سپس عرضهي آن به جهان باشيم. البته اينكه چه چيزي توليد كنيم حائز اهميت است و بايد مورد توجه باشد. براي كسي كه عَرضهي توليد خوب با قيمت مناسب را داشته باشد، ورود در صحنهي تجارت جهاني خبر خوبي خواهد بود؛ اما حقيقتا اين نوع ايدهآل به قدري از وضعيت حقيقي فاصله دارد كه گاهي انسان تصور ميكند سازمان تجارت جهاني سم مهلك براي كشورها است. وي ميگويد: زماني كه معتقد هستيم در عين عدم توانايي، اما چيزي از آلمان كم نداريم، بنابراين بايد خود را تغيير داده و توانمند شويم. عضويت در سازمان تجارت جهاني براي انسانهاي تلاشگر تاريخ خوب است، ملت ما، ملت با استعدادي است و بايد با فازبندي وارد سازمان تجارت جهاني شود. سازمان تجارت جهاني چيز بدي نيست، بايد به گونهاي وارد آن شد كه به همان ميزاني كه براي ديگران سود دارد براي ما نيز داشته باشد. اگر حساب شده وارد اين سازمان نشويم كشور ما به يك سوپر ماركت بزرگ تبديل خواهد شد.
نماينده مجلس پنجم ميافزايد: ما در زمينهي ورود به سازمان تجارت جهاني در همهي بخشهاي كشور ضعف داريم و فقط در بخش نفت قدرت نسبي داريم، لذا به اعتقاد من در بحث سازمان تجارت جهاني بايد از مدخل صنعت نفت وارد گفتوگو شويم، و نه نفت خام.
ايشان در زمينهي مخالفت امريكا در پذيرش ايران به اين سازمان اظهار ميدارد: امريكاييها قبول عضويت در سازمان تجارت جهاني را به عنوان يك امتياز به كشورهاي جهان سوم ميفروشند. و اين امر به يك مسئله سياسي تبديل شده است.
دكتر محمد حسين عادلي رييس كل سابق بانك مركزي و معاون اقتصادي وزارت امور خارجه ميگويد: سازمان تجارت جهاني يك واقعيت است نه يك افسانه. تاكنون بيش از ١٣٠ كشور جهان به آن پيوسته و ٣٠ كشور ديگر نيز تقاضاي عضويت در آن را دارند؛ لذا بي توجهي به آن باعث ميشود در اين عرصه تنها بمانيم. عضويت در اين سازمان اين امكان را به ما ميدهد كه اگر مخالف يكسري مقررات هستيم، به كمك كشورهاي در حال توسعه بتوانيم بر روي مقداري از آنها اثر گذار باشيم؛ لذا ما بايد بيشتر بر روي چگونگي عضويت بينديشيم تا مثبت بودن عضويت، و در اين خصوص لازم است ساختار اقتصادي كشور تغييراتي پيدا كند، چرا كه بخشهايي از اقتصاد ما هنوز آمادگي لازم در اين خصوص را ندارد.
ايشان تأكيد ميكنند: من با ورود تدريجي و آرام آرام به اين عرصهي جهاني طرفداري ميكنم و در واقع موافق عضويت ايران در سازمان تجارت جهاني هستم، اما نه اينكه به يكباره وارد آن شويم.
وي در مورد نقش امريكا در عدم پذيرش درخواست عضويت ايران به اين سازمان ميگويد: در مسير درخواست عضويت ما در اين سازمان مشكلاتي وجود داشته است كه وزارت امور خارجه به شدت در حال پيگيري است. از جمله برنامهريزيهاي دو جانبه و چند جانبه رايزني با كشورهاي در حال توسعه، مشاورين خاص در خصوص سازمان تجارت جهاني و گروه كشورهاي مختلف، يا كميسيون اروپا كه به موفقيتهايي در اين زمينه دست يافتهايم. وزارت امور خارجه تلاشهاي ديپلماتيك زيادي نموده تا درخواست عضويت ايران كه در سال ١٩٩٦ ارايه شده است، از بايگاني خارج شده و بر روي ميز قرار گيرد. اما نگراني بنده اين است كه اگر اين درخواست مورد پذيرش قرار گيرد در آن هنگام بايد وارد عمل شد و ما چه چيزي براي ارايه داريم؟
مهندس اسحاق جهانگيري وزير صنايع و معادن در اين خصوص ميگويد: اگر ما وارد اين سازمان نشويم در امر تجارت با مشكل مواجه خواهيم شد. بديهي است ايران ميبايست به عضويت سازمان تجارت جهاني در آيد و تصميمگيري در اين زمينه در هيئت دولت صورت گرفته و دولت نيز وزير بازرگاني را مامور اين كار كرده است، لذا جمهوري اسلامي ايران تصميم گرفته است كه به عضويت اين سازمان درآيد.
وي با اشاره به اين كه ايران يكي از كشوهاي عمدهي توليد كننده مواد معدني در سطح جهان محسوب ميشود ميافزايد: ما ميتوانيم در زمينه صدور مواد معدني به ويژه مواد معدني غير فلزي سهم عمدهاي را در تجارت جهاني كسب كنيم، البته پيش زمينه اين امر سرمايه گذاري بيشتر در امر معدن است.
مهندس غلامرضا شافعي وزير سابق صنايع ميگويد: ما معتقديم كه بايد به تدريج و خيلي معقول و متناسب با توانمنديهاي صنعت كشورمان وارد اين سازمان شويم. البته بايد توجه داشته باشيم كه طرف مقابل نيز هنوز اقبال چنداني در خصوص درخواست ايران از خود نشان نداده است و در واقع اين بحث فعلاً در داخل كشور مطرح ميباشد.
وي ميافزايد: در حال حاضر فقط در بخش صنايع كاني غير فلزي، قادر به رقابت در عرصهي جهاني هستيم. همچنين در صنايع غذايي و در صنايع تبديل كشاورزي مزيت نسبي داشته و در بخشي از صنايع نساجي نيز مزيت داريم. البته در زمينههاي نرمافزار نويسي و طراحي مدارها، قطعات خودرو و توليد وسايل نقليه سنگين قادر به رقابت هستيم و در برخي از لوازم خانگي نيز امكان حضور در بازارهاي جهاني را دارا ميباشيم.
محمد شريعتمداري وزير بازرگاني در خصوص تاثير وضعيت ايران در WTO بر تجارت خارجي كشور ميگويد: اين يك بحث مفصل و دامنه داري است. آنهايي كه خارج از اين سازمان هستند با محدوديتهايي مواجه ميشوند كه معمولاً نميتوانند در تجارت جهاني نقش مهمّي داشته باشند. تجارت جهاني يكسري مقرراتي دارد كه در انتهاي راه ممكن است منجر به كاهش ارتفاع ديوار تعرفههاي كشور ـ كه در توليدات نوپاي كشور تاثير خواهد گذاشت ـ شود. و بايد اين امر به خوبي بررسي شود. اين مفاهيم در يك موضوع تحت عنوان پروتكل عضويت، مورد بررسي قرار خواهد گرفت و اگر در تنظيم اين پروتكل عضويت تمام جوانب رعايت و لحاظ شود ـ و با حمايت كامل از توليدات داخلي و به شكلي كه مطابق قانون اساسي كشورمان باشد صورت گيرد ـ ميتواند براي كشور مفيد باشد و اگر پيشنويس خوبي تنظيم نشود ميتواند براي كشور مضر باشد.
حسين كمالي وزير كار و امور اجتماعي در اين خصوص معتقد است: تجارت جهاني واقعيتي است كه نميتوان آن را انكار كرد و براي جلوگيري از وارد آمدن آسيبهاي اقتصادي به كشور، بايد وارد رقابت با ساير كشورهاي جهان شويم.
دكتر محسن نوربخش رييس كل بانك مركزي نيز در خصوص عضويت ايران در WTO معتقد است: اين موضوع بستگي به شرايط اقتصادي ما و ميزان مطابقت ما با آن شرايط دارد؛ لذا فكر ميكنم اين موضوع يك روند نسبتا ميان مدتي است كه وزارت بازرگاني و ديگران بايد بر روي آن كار كنند تا آمادگي عضويت را داشته باشيم.
وي در پاسخ به اينكه آيا در صورت عضويت، توليدات داخلي را از دست نخواهيم داد؟ ميگويد: فكر نميكنم چنين اتفاقي رخ دهد.
دكتر محمد جواد ايرواني وزير اسبق دارايي و استاد دانشگاه در اين خصوص نظر ديگري دارد. وي ميگويد: بنده موافق حضور هوشمندانه در اين سازمان هستم و معتقدم بايد با چشم بينا عمل كنيم و حتي بعد از ورود به آن اين سياست را ادامه دهيم. سازمان تجارت جهاني براي كشوري كه با تدوين استراتژي، اصلاح ساختار و آگاهانه، بر اساس منافع ملي خود وارد آن شود سكوي ارتقا و توسعه خواهد بود و در مقابل اگر بدون در نظر گرفتن موارد فوق باشد پرتگاه سقوط خواهد شد.
وي معتقد است: موضوع عضويت ايران در WTO بايد موضوعي همه گير شود و دانشگاهها، نهادهاي واسط، اتحاديههاي صنفي، سنديكاها، وزارت بازرگاني، دولت و مجلس به طور جدي اين موضوع را مورد بررسي قرار دهند و به يك جمعبندي كلي برسند، چون اين مسئله، مسئله مهمي است و به هيچ وجه در حوزه تجارت محدود نميشود.
وي تاكيد ميكند: ما مخالفت خاصي با عضويت در سازمان تجارت جهاني نداريم، اما در عين حال معتقديم كه نبايد بدون دور انديشي به اين كار اقدام كرد. با توجه به اينكه نفت از مقررات WTO مستثني شده و ماليات ٣٠٠ درصدي به آن بسته ميشود بايد در صدد افزايش پالايشگاههاي كشور باشيم و نفت را به صورت خام به فروش نرسانيم، بلكه با سهامدار شدن در پالايشگاههاي مختلف جهان اين محروميت را به مزيت اقتصاد ملي تبديل كنيم. همچنين در زمينه محصولات كشاورزي بايد به سمت خودكفايي با سرعتي به مراتب بيشتر از سرعت كاهش يارانهها حركت كنيم.
وي ميافزايد: با مطالعات مختلفي كه در حوزهي صنعت انجام شده مشخص گرديده كه با مشكل و تنگناهاي پيچيدهاي در اين بخش مواجه هستيم و در صورت عضويت با شرايط فعلي دچار مشكل بيكاري و تراز منفي خواهيم شد، لذا بايد در اين حوزه در جهت تغيير ساختار و جهت دهي آن برنامه ريزي داشته باشيم.
دكتر مجيد قاسمي رئيس كل اسبق بانك مركزي اظهار ميدارد: من معتقد به عدم عضويت در سازمان تجارت جهاني نيستم، اما بر اين باورم كه اگر قصد ورود به اين سازمان را داريم ميبايست ابتدا خود را آماده كنيم؛ يعني اول بايد ساختار اقتصادي كشور را اصلاح و از وابستگي به نفت خارج شويم.
وي ميافزايد: الحاق به WTO امري اجتنابناپذير نيست، بلكه اگر ما به دنبال منافع در حال رشد و ترقي هستيم بايد خود را براي ورود به اين سازمان آماده كنيم. ممكن است در شرايط اقتصادي فعلي با ورود به اين سازمان مزاياي مختصري براي ما فراهم شود اما به نظرم ناچيز خواهد بود، چون ساختار اقتصادي كشور هنوز آمادهي اين مسئله نيست.
ايشان به رنگ و بوي سياستهاي WTO اشاره كرده و ميگويد: برنامههاي اين سازمان از نظر سياسي تحت الشعاع قدرتهاي برتر است و نميتوان اين موضوع را ناديده انگاشت. اما در كنار آن مسئله بايد پذيرفت كه اقتصاد ما نيز قادر به رقابت در دنيا نيست.